تالاسمی...
تالاسمی
یکی از
بیماریهای ژنتیکی خونی می باشد که در اثر آن هموگلوبین ساختار طبیعی خود را از
دست می دهد. این بيماري به دوگروه مينور (خفیف) و
ماژور (شدید) تقسيم مي شود. در نوع مينور، فرد یک ژن مربوط به این بیماری را از
یکی از والدین مبتلا، به ارث مي برد. در نوع ماژور، فرد ژن مربوطه را از هر دو
والد به ارث ميبرد. بيماران تالاسمي نياز به تزريق مداوم خون و داروي دفع كننده
آهن به نام دیسفرال دارند.
در بیماران
مبتلا به تالاسمی ماژور به دلیل تزریقات مداوم خون، مقدار آهن افزایش می یابد،
از سوی دیگر مقداری آهن نیز از طریق غذا به بدن وارد می شود که خود نیز سبب افزایش
میزان آهن بدن می شود. افزایش مزمن آهن میتواند عوارضی را بدنبال داشته باشد،که
یکی از آنها اختلال در تعادل قندخون و درنهایت دیابت است.
دیابت چیست؟
دیابت یک بیماری شایعی است که در آن اختلالی
در سوخت و ساز قندخون رخ میدهد. لوزالمعده یا همان پانکراس عضوی در بدن است که در
نزدیکی معده قرار دارد و مسئول کنترل
میزان قندخون می باشد. در پانکراس هورمونی به نام انسولین قندخون را کنترل می کند. درصورت اختلال در میزان
انسولین، قندخون یا همان گلوکز نمی تواند به سلولها وارد شود، درنتیجه مقدار آن در
خون بالا میرود. و بدنبال آن علائمی مثل پرنوشی، خستگی، پر ادراری بروز میکند و
درآزمایشات خونی فرد نیز قندخون ناشتا بالا نشان داده می شود.
چه افرادی درمعرض ابتلا به دیابت هستند؟
·
افرادی که سابقه
خانوادگی دیابت دارند
·
افرادی که اضافه
وزن دارند
·
افرادی که
فعالیت کمتری دارند
·
و درافراد مبتلا
به تالاسمی، درکنار موارد فوق، افزایش آهن، بیماری های مزمن کبدی، عفونت های
ویروسی با ازبین بردن سلولهای تولید کننده
انسولین در پانکراس ، باعث بروز دیابت می شود.
نیمی از بیماران
تالاسمی ماژور قبل از ابتلا به دیابت دچار مقاومت به گلوکز می شوند،
مقاومت به گلوکز به معنای ناتوانی سلولهای
پانکراس در ترشح انسولین بمقدار مناسب جهت کنترل میزان گلوکز می باشد،که درنتیجه
آن میزان گلوکز کمی بالاتر از حد نرمال است، این اختلال هیچ علامتی ندارد و فقط با
تست های آزمایشگاهی قابل تشخیص است و درصورت عدم پیگیری و درمان این اختلال به سمت
دیابت می رود.
کنترل دیابت درهمه افراد مخصوصاً بیماران
تالاسمی اهمیت بسیاری دارد زیرا درصورت عدم کنترل دیابت عوارضی نظیر اختلال
بینایی، اختلال کلیوی، بیماری های قلبی و عروقی، زخم هایی که دیر بهبود می یابند، رخ
میدهد!
چگونه میتوان
دیابت را کنترل نمود؟
·
روش های غیر دارویی:
تغییر رژیم
غذایی (با کم کردن
میزان کربوهیدرات و چربی ها)،
ورزش کردن و کاهش وزن که
بسیار در درمان مقاومت به گلوکز موثراست.
·
روش های دارویی: مصرف داروهای خوراکی پایین
آورنده قندخون و
تزریق انسولین تجویزشده توسط پزشک می باشد.در تمام این موارد کنترل مداوم قندخون
در بیماران دیابتی اهمیت دارد.
توصیه هایی در مورد رژیم غذایی:
افراد
مبتلا به تالاسمی، برای پیشگیری از مشکلات ناشی از افزایش آهن، بهتر است رژیم
غذایی خود را طوری تنظیم کنند که آهن کمتری از غذا جذب بدن شان شود.و همچنین جهت
کنترل دیابت میزان مصرف کربوهیدارت ها و
چربی غذای خود را کاهش دهند.
غذاهایی که جذب آهن را
کاهش می دهند عبارتند از:
1. غلات : سبوس گندم، ذرت، جو،
برنج، نان و سویا غلات جزگروه کربوهیدارتها محسوب میشود بنابراین برای کنترل
دیابت، این گروه را کمتر استفاده کنید! بهتراست لبنیات را بهمراه غلات
مصرف کنید (ساندویچ پنیر)
۲. چای، قهوه و ادویه جات: روزانه
چای را به مقدار زیاد و همراه با وعده های غذایی بنوشید. حتی بهتر است چای را
همراه با شیر میل کنید. برخی ادویه ها (مانند
آویشن) جذب آهن را کاهش می دهند.
3. فرآورده های لبنی :
شیر،
پنیر و ماست جذب آهن را کاهش می دهند و کلسیم موجود درآنها برای پیشگیری از پوکی
استخوان اهمیت دارد. بدلیل کنترل وزن خود و کنترل دیابت از شیر کم چرب یا
بدون چربی هستند استفاده کنید و حداقل هر روز یک فنجان شیر باید بنوشید.
غذاهایی که جذب آهن را افزایش می دهند عبارتند از:
4
۱.ویتامینC : میوه ها، آب میوه ها و
سبزیجات تازه منابع غنی این ویتامین هستند.. بهتر است که از نوشیدن آب میوه مثل آب پرتقال همراه با
وعده های غذایی خودداری کنید. ازآنجایی که میوه و آب میوه یکی از منابع خوب آنتی
اکسیدان ها هستند نباید آنها را از وعده های غذایی حذف نمود. مقدار ویتامین C درهنگام جوشیدن کم میشود میتوان از سبزیجات آب پز استفاده
نمود. درهنگام
مصرف داروی
۲.گوشت قرمز، پرندگان، ماهی و غذاهای دریایی :ازآنجایی که این مواد شامل مواد مغذی بسیاری
می باشند، عاقلانه نیست که آنها از رژیم غذایی حذف کنیم. بخصوص که خوردن گوشت برای
کودکان، نوجوانان و جوانان اهمیت دارد. ولی نوع کم چرب آنها توصیه می شود.
3.
ترشیجات،
سرکه: ترشی کلم، ترشی پیاز و هویج مانند محصولات
تخمیر شده سویا جذب آهن را افزایش می دهند. حتی هنگامی که ترشی سبزیجات به نان و
وعده های غذایی که شامل نان گندم است اضافه شود مقدار آهن جذب شده بالاتر می رود.
ویتامین E مهم ترین آنتی اکسیدان
موردنیاز بیماران تالاسمی است.این ویتامین در غذاهای چرب مخصوصاً روغن زیتون و
روغن آفتابگردان یافت میشود. بهتراست این روغن ها را درحین خوردن به غذای خود
اضافه کنید.
منابع....................................................................................
دانستنی های تالاسمی/نویسنده: دکترآندرولا الفتریو/
مترجم: مینامیربها، داوودابریشمی
www.cooleysanemia.org/ Thalassemia and diabetes/ by Dorothy Kleinert,
دانشجويان پرستاري